Cisnące się wspomnienia z poprzedniego mieszkania, na parterze przy Kościuszki, gdzie tyle razy zasiadał wśród nas na swojej ulubionej kanapie i od razu, na dzień dobry, zadawał jakiś fundamentalny problemat. Ale też rozpromieniał się na widok łuku Grzesia, wyjmował mu go z ręki i zachwycony, mając przez chwilę znowu jedenaście lat, strzelał przez okno do ogrodu. Był obecny w naszym domu, nawet kiedy go nie było. Jak w grudniu 1994, gdy na tejże kanapie, zwanej później ,,noblowską'', siedzieli obok siebie Seamus Heaney i Wisława Szymborska, z których on miał zostać noblistą za rok, ona - za dwa lata. Miłosz, jakby wiedząc o tym zgromadzeniu, zadzwonił wtedy z Kalifornii i rozmawiał z wszystkimi po kolei, z Wisławą, Bronkiem Majem, Staszkiem i Anią Barańczakami. Heaney, biorąc słuchawkę, powitał go tubalnym: "Hallo, Master!" Czy inna chwila - gdy krzątając się tyłem do gości, usłyszałem nagle za plecami dobitnie wypowiedzianą przez Miłosza frazę: "Szczęście jest dostępne!". Pomyślałem: "Boże, jakie to cudowne, móc wygłosić coś takiego, mając prawie 90 lat". Zabrzmiało to jak sentencja, metafizyczny przekaz, aforyzm streszczający w sobie uniwersalną mądrość. Odwróciłem się i zaniemówiłem: Czesław wypowiedział te słowa, wpatrując się z uwielbieniem w zmrożony kieliszek wódki i śledzia w śmietanie, specjalnie dlań przygotowywanego przez Joannę. Po chwili chrupał go, pomrukując jak żmudzki niedźwiedź i nie bacząc, że kawałki cebuli spadają mu na spodnie.

Rozmowy, długie nocne rozmowy. W Berkeley, Krakowie, Wilnie. Poruszająco szczere, ale z zachowaniem męskiej powściągliwości i dystansu. Zawsze poważne, unikające banału i powierzchowności. Bourbon, wódka, dużo wódki, kiedyś nawet, w Bolinas nad Pacyfikiem, marihuana. Głód doświadczenia, chęć spróbowania wszystkiego. Apetyt, zachłanność, żarłoczność. Nieposkromiona ciekawość chłopca, penetrujący umysł mędrca, duch wzlatujący wysoko, i ciało, łaknące zaspokojenia pokus, kosztowania zmysłowego piękna świata. Wadzenie się z Bogiem, bunt wobec niesprawiedliwości i okrucieństw historii i przyrody, stawianie odwiecznych pytań o przyczyny Zła - i wyznania: "Panie Boże, lubiłem dżem truskawkowy / I ciemną słodycz kobiecego ciała. / Jak też wódkę mrożoną, śledzie w oliwie (...). / Jakiż więc ze mnie prorok?" Sprzeczności i ich przenikliwa świadomość. "Traktat teologiczny" i "Ziemskie pokarmy". Sprzeczności jako dźwignia katapultująca go w regiony dostępne nielicznym. Jak Simone Weil. Jak Thomas Merton. Czy wcześniejsi mistrzowie: Emanuel Swedenborg i William Blake. "Pieśni niewinności" i "Pieśni doświadczenia".

"Tropiciel Istotności" - tak przed laty nazwałem go sobie na prywatny użytek. Jego koncentracja wyłącznie na tym, co ważne, była nieustannym wyzwaniem. Nam, świadomym że utrzymywanie umysłu i ducha w stanie nieprzerwanej czujności i napięcia przekracza nasze możliwości, wydawało się to czymś nieosiągalnym, zarazem jednak było niesłychanie inspirujące, zmuszające do wysiłku - ażeby choć przez chwilę móc być dla niego partnerem.

Tyle rzeczy, będących jego udziałem, wydaje się niewyobrażalnych, kiedy się w nie wmyśleć.