Prostota przemijania i zgoda (niezgoda) na ulotność jednostki. Długość życia wydłużana z każdym pokoleniem przez szamanów wiedzy tajemnej, poszukiwania kamienia filozoficznego by oddalić w nieskończoność moment odejścia - oto uczniowie Asklepiosa. Po lekturze zostaje ślad i liczne myśli nieukojone o życiu, w trakcie którego człowiek doświadcza tak licznych przygód oraz licznych fascynacji drugim człowiekiem.

Pamiętam dawniejszy czas na ciemnym poddaszu ubranym w rozliczne pajęczyny oraz wiedzę tajemną dni jeszcze starszych niż te nieliczne na ów czas, które ugościły mnie pierwszymi myślami świadomości mnie samego jako istoty. Pierwsze świadome wędrówki kilkulatka po pełnym minionej świetności wysypisku eksponatów poddasza domu babki. Pojąłem wtedy, że te wszystkie przedmioty, na ten czas zdezelowane, towarzyszyły tym tego domu mieszkańcom, których zakrył mrok nieistnienia. Stare, szklane, grawerowane butelki po napojach, jakich dziś nigdzie już nie ma. Rdzewiejące żelazne przedmioty o nieznanym przeznaczeniu, dusze ciężkich żelazek, skoroszyty zapisane drobnym maczkiem - całe w kleksach i kurzu, zmasakrowane książki o szytych grzbietach, dębowe deski resztek mebli stanowiących już teraz mozaikę tego, czym były w czasie swojej świetności. Zatęchłe ubrania, nadgryzione czasem fotografie i dokumenty, zapach myszy - cisza, półmrok - świat tajemniczych skarbów dla malca. Zafascynowany magią tego miejsca, przeglądałem bezrozumnie zniszczone książki, których nie potrafiłem przeczytać. Czym są litery, słowa oraz ich znaczenie i sens - dowiedziałem się kilka lat potem, gdy było już za późno. Babka sukcesywnie rozpalała w piecu tymi skarbami. Od jak dawna trwał ten proceder? Mój mały rozumek tego nie ogarniał. Chyba od zawsze; wszak dla dziecka czas płynie relatywnie dużo wolniej, niż dla osoby dorosłej.

 

W pamięci zachowałem z tamtego czasu mgliste obrazy mnie samego w chwilach, gdy oglądam zdjęcia pełne obcych twarzy, ryciny ilustrujące treść książek. Wszystkie były takie straszne, mroczne. Zwłaszcza te z księżycem na ciemnym, zachmurzonym niebie ponad falami wzburzonego morza. Dzisiaj wiem, że to musiały być przepiękne drzeworyty, miedzioryty, litografie. Strach malca potęgowały odgłosy skrzypiących belek stropowych, szelest liści potężnego jesionu, w konarach którego tuż nad dachem szumiał wiatr; zabłąkane i zdezorientowane światłem wpadającym przez szczeliny w dachu nietoperze. Jakiż byłem żądny tych historii ludzkich zapomnianych przez czas! Jednak więcej było we mnie wtedy instynktu zwierzęcia niż ludzkiej racjonalności, więc w obliczu ciekawości przemieszanej ze strachem, nie widziałem niczego niestosownego w poczynaniach babki, która paliła w piecu cały ten magiczny świat dni zgasłych, a zastygłych w odręcznie zapisanych skoroszytach oraz pięknie wydanych książkach. Mało świadom patrzyłem, jak babka puszcza w piecu z dymem cały świat.

Patrzyłem ponad wszystkimi Rajami, które upadły we mnie. Widziałem Raje, które trzymałem w dłoniach, ale je wypuściłem. Widziałem obietnice, których nie dotrzymałem. Bóle, których nie ukoiłem. Rany, których nie uleczyłem. Łzy, których nie przelałem. Widziałem śmierci, których nie opłakałem. Modlitwy, których nie wysłuchałem. Drzwi, których nie otwarłem. Drzwi, których nie zamknąłem. Miłości, które porzuciłem i marzenia, których nie zrealizowałem. Widziałem wszystko co było mi ofiarowane, a nie mógłbym tego przyjąć. Widziałem wyczekiwane listy, których nigdy nie dostałem. Widziałem wszystko co być mogło, ale nigdy nie było.

Słoń ze wzniesioną trąbą jest listem do gwiazd. Wynurzający się waleń jest listem z głębin oceanu. Te obrazy są listami do moich snów. Te listy są listami do Ciebie. Moje serce jest jak dom, którego okien nie otwierano latami. Ale teraz słyszę otwieranie okien, przypominam sobie żurawie krążące nad topniejącymi śniegami Himalajów śpiące na ogonach morskich słoni. Śpiewy wąsatych fok. Rżenie zebr. Zgrzyt piasku. Uszy rysia. Kołysanie się słonia. Wynurzanie się waleni i sylwetkę antylopy. Pamiętam jak surykatka kręci młynka. Pływanie po Gangesie. Żeglugę po Nilu. Schodzenie po stopniach Dhamma - Yassikhi. Pamiętam wędrówki korytarzami Hatszepsut i twarze wielu kobiet. Bezkresy mórz i rzeki ciągnące się tysiącami mil. Pamiętam ojca... dzieci... i smak...Pamiętam...ciastko... wieloryby... obieranie brzoskwini... Wszystko pamiętam. Ale nie pamiętam, bym kiedykolwiek miał... ukochanego.

Projekt tej strony trwa w sieci od roku i kilkunastu dni. Dużo to czy mało? Ogień pozostanie ogniem, i na wzór mojej babki przyjdzie kiedyś czas, gdy strona zgaśnie, a krew w naczyniach krwionośnych zastygnie nim obróci się w proch. Będą następni, wszak życie ma to do siebie, że w cudowny sposób replikuje się i powiela przez kolejne pokolenia. Nim przyjdzie ten czas, zaznam nieokreślonej ilości dni i nocy przepełnionych lekturą istnień współtowarzyszących mi w tej wędrówce przez czas. Wśród nich jest z pewnością ta jedna, rozumiejąca moje światy. Zerkając wstecz, na ten miniony rok - constans. Jak dla mnie, to bardzo dużo. Brak grzmotów, nawałnic. Spokojna wędrówka zaopatrzona w sakramenty innych już książek niż te dawniej przez babkę spalone. Jesion nad jej domem, którego taniec konarów pełnych liści tak gwałtownie rozpalał moje dziecięce lęki, został w ubiegłym roku wycięty. Był ostatnim pomnikiem tamtych dni; ostatnim fizycznym śladem moich marzeń z wczesnego dzieciństwa, z którego zostaje bardzo niewiele - garść mglistych wspomnień niczym marzeń na jawie posianych pośród nawałnicy życia. Mech porastający pamięć kamienia, który trwa, nim nie skruszeje.

Czy poszukasz go ze mną?

„Gdy chodzi o historię, żadne z ziół nie równa się z mandragorą. Przychodzi ona do nas z magicznej przeszłości, z najstarszych wierzeń ludowych. Mówiono, że wywodzi się z Edenu, miała zrodzić się w Raju, i to najpewniej przed człowiekiem. Z jej właściwości narkotycznych korzystała szeroko medycyna. W komedii Niccola Machiavellego mandragora ma w sobie moce erotyczne i zapładniające. Występuje w nowelach Boccaccia, wymienia ją wielokrotnie zarówno Szekspir, jak i Goethe w Fauście. Jej korzeń ma kształt ludzki, a ponieważ podobne działa na podobne, jej władza rozciąga się nad całym ludzkim ciałem. Należy do osławionej rodziny psiankowatych, tak jak bieluń i inne zioła czarownic. Rośnie na cmentarzach albo u stóp szubienic; rodzi się z ostatnich kropli nasienia wisielca.

Zbieranie mandragory łączyło się zawsze z niebezpieczeństwem, ponieważ roślina, czując, że jest wyrywana z ziemi, krzyczy. Krzyk to tak straszny i rozdzierający, iż ten, kto go usłyszy, umiera. Dlatego najlepiej uciec się do sprawdzonej przez wieki metody. Spulchniwszy ziemię wokół korzenia, przywiązuje się do niej psa i stawia przed nim miskę z jedzeniem. Pies rzuca się ku niej i wyrywa drogocenny korzeń. Słychać mrożący krew w żyłach krzyk i pies pada trupem. Hekate, bogini rozstajnych dróg i ciemności, opiekunka wiedźm, która rozbudza w ludziach szaleństwo, przyjmuje radośnie tę ofiarę do swego królestwa.

O mandragorze wiedziano, że jest ziołem specjalnym, kryjącym w sobie właściwości szczególne. Może być „jednocześnie źródłem radości i bólu”, zarówno miłosnego szaleństwa, jak i ukojenia. Przynosiła więc niewiadome, nieprzewidywalne. Była w tym jak „akt miłosny, skok w ciemność, w nieznane”. Dawała w darze zapomnienie, wyzwolenie z czasu, zdolność do całkowitego utożsamienia się z chwilą. Wzbijała do lotu, otwierała na miłość - ślad wieczności. Ale też niosła ból, którego nie da się oddzielić od miłosnej ekstazy, ból złączenia i ból rozstania. Była jednym wielkim ryzykiem - od próby jej zdobycia aż po przyjęcie. I dla tego ryzyka tak bardzo jej poszukiwano.”

Artykuł powstał z inspiracji rozmową z E. oraz D.

Tekst zaznaczony kursywą jest listą dialogową [ modyfikowaną] filmu Ashes and Snow.
Tekst o mandragorze: A. Szczeklik, Kore. O chorych, chorobach i poszukiwaniu duszy medycyny, Instytut Wydawniczy Znak, 2007.